تبلیغات
وبلاگ مهندسی آب 90 دانشگاه اراک
Rss
welcome
.....

آخرین مطالب

درباره ما

با سلام
به وبلاگ مهندسان آب90 دانشگاه اراک(awe90) خوش آمدید.
برای دسترسی به كلیه مطالب از آرشیو موضوعی استفاده كنید.دوستانی كه سوالی از هیئت مدیران دارند لطف كنن در پست مدیر مورد نظرشون نظر بزارن تا مدیر بتونه جوابشون رو بده.
برای تماس با ما می توانید از لینك "تماس با مدیریت" در بالای صفحه استفاده كنید،دقت كنید كه با استفاده از این لینك امكان پاسخ به نظرات شما وجود ندارد،پس بهتره كه با قسمت نظرات با ما در ارتباط باشید و یا به آدرس"Araku.engineers@gmail.com" ایمیل بزنید.
با نظرات خود ما را در ارئه هر چه بهتر مطالب و پیشرفت هر چه بیشتر وبلاگ یاری نمایید.
با تشكر از شما بازدید كننده گرامی
نماینده مدیران : حاج حسین سامانی پور

  • دنیای فناوری کامپیوتر و موبایل
  • .................

    SEO
    نظرسنجی كلاسی
    RssRssRss
    ......
    نظرسنجی ثابت
    از 5 چه نمره ای رو به وبلاگ میدید؟

    آمار
    کل بازدید ها :
    بازدید این ماه :
    بازدید ماه قبل :
    تعداد مدیران :
    تعداد کل مطالب :
    آخرین بروز رسانی :

    • تاریخ : یکشنبه 1392/02/1, 00:28
    دسته بندی : .:|مقاله|:. , .:|دانستنیها|:. ,
    و جعلنا من الماء كل شیء حی

    هر زنده‌ای را ما از آب قرار داده‌ایم. (انبیاء، آیه 30 و نیز نگاه كنید: نور، آیه 45)

    اهمیت آب موجب شده تا خداوند از آن در قرآن یاد کند حال مدیریت آب را در قرآن بررسی میکنیم......

     

    ضرورت اصلاح الگوی مصرف آب

    آب یكی از مهم‌ترین عوامل در ایجاد موجودات زمینی است. و لذا آب را مایه زندگی و حیات دانسته‌اند. با اینكه بیش از دو سوم سطح زمین را آب اشغال كرده و قاره‌ها را آبهای اقیانوس‌های بزرگی چون آرام و اطلس احاطه كرده است، با این همه مشكل بخش عظیمی از موجوداتی كه در خشكی زندگی می‌كنند، كمبود آب به ویژه آب شیرین است.

    ایران در منطقه‌ای از جغرافیای زمین قرار گرفته كه كمبود آب شیرین در آن به طور كاملا محسوس است. در حال حاضر منازعاتی در جهان شكل گرفته كه از آن به جنگ آب یاد می‌شود. در جهان امروز، تسلط و مدیریت آب به معنای تسلط بر ثروت و قدرت است.

    البته ایران از نعمت آبهای بارانی به مقدار زیاد بهره‌مند است، ولی مشكل آن جاست كه بیش از هشتاد درصد از آب برای كشاورزی به شكل غیراصولی استفاده می‌شود و بخش اعظم آن هدر می‌رود. این جاست كه مساله مدیریت آب برای جهاد اقتصادی و توسعه و شكوفایی اقتصادی معنایی خاص می‌یابد كه از سوی مقام معظم رهبری بر آن تاكید شده است.

    رهبر انقلاب اسلامی با تاكید بر اینكه مسئولان باید اهمیت ارتقای سهم بهره‌وری در رشد اقتصادی كشور را برای مردم تبیین كنند، خاطر نشان كردند: از جمله اقدامات دیگری كه باید در عرصه اقتصادی كشور انجام شود عبارتند از: كاهش نرخ بیكاری و افزایش اشتغال، افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی و توانمندسازی بخش خصوصی با ایجاد تعاونی‌ها، آماده سازی زیر ساخت‌های حقوقی و قانونی، حمایت از شكوفایی كار، مشاركت مستقیم مردم در اقتصاد و ایجاد زمینه‌های لازم برای صرفه جویی در مواد اساسی بویژه آب مصرفی در بخش كشاورزی.

    حضرت آیت الله خامنه‌ای بر لزوم اصلاح شیوه‌های آبیاری و اصلاح الگوی مصرف آب در بخش كشاورزی تاكید كردند و افزودند: امروز در كشور ما 90 درصد آبی كه ما مصرف می‌كنیم در بخش كشاورزی مصرف می‌شود. اگر شیوه‌های آبیاری كشاورزی را دولت بتواند به توفیق الهی اصلاح بكند و اگر از این 90 درصد ده درصد كم بشود شما ببینید چه اتفاقی می‌افتد. ما در بخش‌های دیگر- بخش خانگی، بخش صنعتی و سایر بخشهایی كه به آب نیاز دارد- فقط با 10 درصد آب كشور كار می‌كنیم و از 10 درصد آب كشور استفاده می‌كنیم. اگر بتوانیم در بخش كشاورزی 10 درصد صرفه جویی كنیم ببینید چه اتفاقی می‌افتد. در واقع دو برابر امكانات بهره برداری در بخش غیركشاورزی به وجود می‌آید كه این امر بسیار با ارزشی است.

    آب، مایه زندگی و حیات

    آب، یكی از عناصر تشكیل دهنده، زمین است. سطح عظیمی از زمین را آب پوشانده است. همه آن چه از آن به نام موجود زنده، یاد می‌كنیم، وابسته به آب هستند و حیات و زندگی خود را از آن دارند. خداوند درباره نقش بنیادین آب در حیات و زندگی موجودات می‌فرماید:

    و جعلنا من الماء كل شیء حی

    هر زنده‌ای را ما از آب قرار داده‌ایم. (انبیاء، آیه 30 و نیز نگاه كنید: نور، آیه 45)

    در این میان، نقش آب شیرین و گوارا در بقا و تداوم زندگی بشر و بسیاری از گیاهان و جانوران محسوس‌تر است؛ چرا كه آب شور و تلخ، نمی‌تواند تاثیر چندانی در بقای انسان و گیاهان و جانوران خشكی داشته باشد. به این معنا كه بخش بزرگی از موجودات زنده ای كه در خشكی زندگی می‌كنند، برخلاف جانوران دریایی، نیازمند آب شیرین و گوارا برای ادامه حیات خود هستند. از این رو از آب شیرین و گوارا به نام رزق الهی یاد شده است. (بقره، آیه60)

    خداوند در آیات 68 تا 70 سوره واقعه از ارزشمندی آب شیرین و گوارایی كه از ابرها فراهم می‌آید به عنوان یك نشانه خداشناسی و معادشناسی یاد می‌كند و انسان ها را به تدبر در این امر فرامی خواند. در حقیقت آب شیرین و گوارایی كه از ابرها می‌بارد، منت الهی بر انسان است كه می‌بایست شكرگزار آن باشد. (همان آیات) هر كسی با نگاهی به كیفیت و چگونگی دست یابی آدمی به آب شیرین و گوارا كه از ابرها و چشمه سارها و چاه ها به دست می‌آید می‌تواند توجه خداوند به رزق بشر و ادامه حیات وی را دریابد و نسبت به این نعمت ها سپاسگزار خداوند باشد و بر مشیت خداوندی شكر نماید. (حجر، آیه22، نحل، آیه10، فرقان، آیات 48 و 49 و فاطر، آیه12)

    آب شیرین و گوارا و پاكیزه به ویژه اگر سرد و خنك باشد، مطلوب بشر است و انسان این نوع آب را دوست دارد و برای او ارزشمند است. (فاطر، آیه12، ص، آیه42؛ و نیز مرسلات، آیه27) در این میان آب باران به سبب داشتن این ویژگی ها، آب مناسبی برای بشر است و لازم است تا انسان سپاسگزار بارانی باشد كه این علاقه انسان را برآورده می‌سازد. (حجر، آیه22؛ نحل، آیه10؛ فرقان، آیات48 و 49) از این رو خداوند از آب باران به عنوان آب مبارك و پربركت یاد می‌كند كه نیازهای بشر و دیگر موجودات را در بهترین و آسان ترین شكل تامین می‌كند. (اعراف، آیه96؛ ق، آیه90)

    از آن جایی كه درصد آب شیرین و گوارا نسبت به آب شور و تلخ بسیار اندك است، مسئله چگونگی مصرف یا مصرف بهینه آن در آموزه‌های دستوری قرآن مطرح شده است و خداوند از انسان ها خواسته تا در مصرف بهینه و به دور از هر گونه اسراف و تبذیر آب بكوشند، به طوری كه هر گونه مصرف نابجا و نادرست آب گوارا و شیرین، به معنای عمل فاسد (بقره، آیه60) یا اسراف و زیاده روی (اعراف، آیه31) شناخته شده و كسانی كه از مصرف بهینه تجاوز می‌كنند به عنوان مفسدان در زمین و انسان هایی كه خداوند آنان را دوست نمی دارد، معرفی می‌شوند. (همان آیات)

    گزارش‌های قرآنی بر این معنا تاكید دارد كه مصرف بهینه آب به ویژه در جاهایی كه كمبود آب وجود دارد، امری لازم و ضروری است. مصرف بهینه آب باید به گونه ای صورت گیرد كه كمبود آب آسیبی به محیط زیست گیاهی و جانوری وارد نسازد.

    از آیه155 سوره شعراء و 27 و 28 سوره قمر به دست می‌آید كه انسان لازم است به گونه‌ای آب را مصرف و سهمیه بندی كند تا جانوران و گیاهان نیز از آن بهره مند شوند. این كه خداوند برای ناقه صالح سهمیه‌ای از آب قرار داده، به معنای حق ثابتی برای جانوران و گیاهان از آب شیرین مصرفی است.

    انسان‌ها می‌بایست به آب‌های سطحی چون آب باران، آب رودها و آب چشمه ها كه در دسترس آسان بشر و شیرین و گوارا و پاك است، توجه ویژه داشته باشند و اجازه ندهند تا به هر شكلی آلوده یا اسراف شود و به درستی مصرف نشود.

    اصولا آب‌های سطحی و روان، آب‌های چشم نواز و دلپذیری هستند كه جلوه‌های زیبای آن بشر را به وجد و سرور می‌آورد و افسردگی و غم را از دل‌ها می‌زداید. از این رو، می‌بایست به جنبه‌های زیباشناختی و تاثیرات روانی آب‌های جاری توجه داشت و آن ها را به شكل نادرستی تغییر نداد. (حجر، آیه 45؛ اسراء، آیات 90 و 91؛ رحمن، آیات 46، 62 و 66 و آیات دیگر)

    به هر حال، آب مایه حیات و تداوم زندگی بشر و دیگر جانوران است و در این میان آب شیرین به ویژه برای انسان و گیاهان و موجودات خشكی بسیار مهم و حیاتی است؛ چرا كه بقای اینان به آب شیرین به دور از تلخی و شوری است و برای بسیاری از آنان، آب شیرین مطلوب می‌باشد. (فاطر، آیه12) بنابراین لازم است تا جهت بقای گیاهان و جانوران، در مصرف و مدیریت آب تلاش كنیم و به عنوان خلیفه الهی در زمین، نقش آبادسازی و ربوبیت خود را به درستی انجام دهیم.

    نقش آب در زندگی

    با نگاهی به مطالب پیشین می‌توان به درستی از نقش آب در زندگی آگاه شد. با این همه برای تبیین ارزش آب به ویژه آب‌های شیرین در زندگی موجودات زمینی، لازم است تا نگاهی دوباره به این موضوع داشته باشیم تا زمانی كه از مدیریت آب و مصرف بهینه آن سخن گفته شد، ارزش مصرف بهینه و مدیریت آب به خوبی معلوم شود.

    بی‌گمان آب، مهم‌ترین نقش را در آبادانی زمین ایفا می‌كند؛ زیرا در عمران و آبادانی زمین همین بس كه اگر هر جا آب یافت شد، زندگی و حیات معنا می‌یابد. از این رو آبادی و اجتماعات بشری را به آب مرتبط دانسته اند و با نگاهی به جوامع بشری بلكه جانوری و گیاهی می‌توان دریافت هر جایی كه آب یافت شد، زندگی و حیات معنا یافت و اجتماعات انسانی، جانوری و گیاهی شكل گرفت.

    خداوند نیز در آیات بسیاری از جمله آیات 22 و 164 سوره بقره و 99 سوره انعام و 57 سوره اعراف از نقش آب در آبادانی زمین سخن به میان آورده و در آیه 6 سوره انعام به صراحت اعلام می‌كند كه آب به ویژه آب‌های باران كه گوارا و شیرین است با ایجاد رودها و نهرها و بركه‌ها، عامل اساسی در شكل گیری شهرها و تمدن‌های بشری بوده است.

    آب افزون بر این كه بهداشت و نظافت ظاهری و جسمی بشر را سبب می‌شود (بقره، آیه 222؛ فرقان، آیه 48)، همچنین آرامش روحی و روانی بشر را تامین می‌كند. (انفال، آیه 11)

    آب، مهم‌ترین، عامل قدرت و فزونی آن است. (انعام، آیه 6؛ هود، آیه 52) آب این نقش را از طرق مختلف ایفا می‌كند. از جمله این كه موجب افزایش محصولات و فرآورده‌های غذایی، افزایش جمعیت و ثروت جوامع بشری می‌شود و این گونه به جوامع قدرت می‌بخشد.

    بی گمان به همان اندازه كه انسان با آب ارتباط دارد، گیاه و جانور نیز به آب وابسته است؛ زیرا مایه حیات و بقای آنان است. در این میان افزایش بارندگی، به معنای افزایش گیاه و تنوع آن در سطح زمین است و آب نقش بی بدیلی را در این زمینه ایفا می‌كند. از این رو بارها خداوند در آیاتی از جمله 265 سوره بقره و 99 سوره انعام و 4سوره رعد، از نقش آب در پیدایش سبزه و گیاه و باغ و بوستان سخن به میان می‌آورد.

    از نظر قرآن، انسان و جانوران وابسته به گیاهان هستند و از حبوبات (انعام، آیه99؛ نباء، آیات 14و 15)، دانه‌های روغنی (مومنون، آیات 18و19)، میوه ها (نحل، آیات10 و 11) و برگ و چیزهای دیگر آن استفاده می‌كنند. افزون بر این كه جانوران از علوفه و دانه ها و میوه‌های گیاهان استفاده كرده و انسان نیز از گوشت و شیر و پوست و دیگر فرآورده‌های جانوری سود می‌برد و تغذیه می‌كند. این گونه است كه ارتباط تنگاتنگی میان انسان با گیاهان و نیز جانوران ایجاد می‌شود.

    خداوند در آیاتی از جمله آیه24 سوره یونس و 10 سوره نحل، از نقش اساسی آب در دامداری و تامین علوفه دام سخن به میان می‌آورد و یادآور می‌شود كه چگونه این افزایش دام و دامداری در رشد تغذیه و سلامت آن برای انسان نقش ایفا می‌كند و موجبات ثروت و قدرت بشر می‌گردد.

    به سخن دیگر، آب افزون بر این كه موجبات زیبایی طبیعت با افزایش گیاهان و رونق كشاورزی می‌شود، موجب افزایش دام و در نتیجه ثروت و قدرت جوامع بشری نیز می‌شود. (یونس، آیه24؛ انعام، آیه99؛ حج، آیه5 و آیات دیگر)

    بنابراین، نمیتوان از نقش آب‌های شیرین و گوارایی كه از طریق باران، چشمه سارها، چاه‌ها و رودها به دست می‌آید، در زندگی بشر غافل شد. هرگونه غفلت از این مهم به معنای كاهش ثروت و قدرت بشر و بازماندن از قافله رشد و شكوفایی تمدنی است. از این رو، لازم است تا آب هرچند كه فراوان باشد، مدیریت شود، چه رسد كه با كمبود جدی آبهای شیرین در سطح جهان مواجه هستیم و هرگونه اخلال و اختلال و فساد در آبهای شیرین و گوارا به معنای افساد در زمین و محیط زیست تلقی می‌شود و می‌بایست از آن پرهیز كرد.

    مدیریت آب و مصرف بهینه

    باتوجه به ارزشمندی و جایگاه ویژه و اختصاصی آب بویژه شیرین آن، لازم است تا همگان بسیج شوند و در مصرف درست و بهینه آب بكوشند و مصرف آن را مدیریت نمایند تا همه بخشهای گیاهی، جانوری و انسانی به درستی و متناسب به نیاز، از آب مطلوب و گوارا بهره مند شوند.

    آیات قرآنی، بر مدیریت صحیح آن تاكید دارند و از انسان‌ها خواسته شده تا ضمن حفاظت بر منابع آبی و پرهیز از آلودگی آن، در مصرف درست و بهینه آب كوشا باشند و لذا از هرگونه اسراف و تبذیر آب پرهیز داده شده است و كسانی كه به آلوده سازی آب اقدام می‌كنند و یا مصرف نادرست و اسراف گونه‌ای را در پیش می‌گیرند به عنوان انسان‌های فاسد شناسایی شده و از جرگه انسانهای محبوب خداوند خارج شده و جزو انسان‌های مبغوض قرار می‌گیرند.

    این كه شخص به عنوان فاسد بلكه مفسد در زمین شناخته شود و مورد خشم و غضب خداوند قرار گیرد، به معنای آن است كه گامی بر خلاف فلسفه و اهداف آفرینش برداشته و فرصتهای بسیاری از دیگران سلب كرده و می‌بایست به سبب این ظلم و ستم بزرگ به خود و دیگران، مجازات شود. (بقره، آیه 60؛ اعراف، آیه 31)

    برای این كه همگان از گیاهان و جانوران و انسانها از آب به مقدار مورد نیاز بهره‌مند شوند، لازم است تا انسان به حكم وظیفه آبادانی و عمران زمین (هود، آیه 6) و نیز به حكم خلافت الهی بر موجودات جهان (بقره، آیه 30) در شرایط عادی در مصرف به جا و درست آن بكوشد و در آبها افساد و فساد نكرده و آن را آلوده نسازد. همچنین در شرایط غیرطبیعی و دوره كمبودها و خشكسالی‌ها با سهمیه بندی، همه موجودات را از دسترسی به آب سالم و گوارا بهره‌مند سازد. از این رو هرگونه تجاوز به سهمیه‌بندی از سوی انسان به عنوان ظلم شناخته و تفسیر شده و به طور طبیعی مجازاتی در دنیا و آخرت بر این گونه رفتارهای ستمگرانه تعیین شده است. (بقره، آیه 60)

    از روش‌های مدیریت آب به ویژه آب‌های سطحی و باران‌ها و سیلاب‌ها، ایجاد سد است. خداوند در آیاتی به نقش سدسازی در مدیریت آب و رشد و شكوفایی اقتصادی و دست یابی به تمدن‌های قدرت مند و ثروت مند اشاره می‌كند. به عنوان نمونه به سد مارب در یمن و دوره حكومت سبائیان اشاره كرده و می‌فرماید كه این سد موجب افزایش ثروت و قدرت جامعه شد ولی به سبب كفر آنان، خداوند این سد را خراب كرد كه به تبع ویرانی این سد، جامعه از رشد و شكوفایی باز ماند و از تمدن ساقط شد.

    هرچند كه سدسازی از سوی ذوالقرنین برای جلوگیری از اقوام یاجوج و ماموج بود، ولی از این اشارات قرآنی می‌توان این معنا را به دست آورد كه سدهایی كه ساخته می‌شود، باید سدهای با استحكام باشد تا در برابر امواج خروشان سیلاب ها یا اقوام مقاومت كند. سدی كه ذوالقرنین ساخت، از آهن و مس گداخته بود كه استحكام زیادی داشت. بنابراین، توجه به استحكام و مقاومت بالای سد در سدسازی برای مهار سیلاب ها و آب‌های باران و رودها ضروری است. (كهف، آیه 94 تا 97)

    درباره سد مارب نیز گفته شده كه از استحكام خوبی برخوردار بود. سد مارب به وسیله «سبابن یشجب بن یعرب»، بنیان نهاده شد، گرچه اجل به او مهلت نداد تا اتمام آن را ببیند. سپس پادشاهان حمیر، كار آن را به پایان رساندند. گویند: این سد بین كوه‌های آن ناحیه [ دربین سه كوه] برپا شده بود و تمامی سیلاب‌های منطقه را مهار و ذخیره سازی می‌نمود. (تاریخ ابن خلدون، ج 1، ص 346) مفسران، آیه 16 سبا را- كه باغهای سبا به وسیله سیل عرم نابود شد- درباره آب همین سد دانسته‌اند كه پس از شكسته شدن و جریان آب، موجب نابودی باغها و انقراض قوم سبا و تمدن عظیم آنان در یمن شد. (تفسیرالتحریر و التنویر، ج 22، جزء 26، ص 169-170)

    مدیریت آب به معنای تغییر در محیط زیست و افزایش اكسیژن و خنك كردن محیط و بوم زیست، افزایش گیاهان و جانوران و تغییرات آب و هوا به سمت اعتدال، (بقره آیات 164 و نور آیه 45 و انبیاء آیه 30) است، زیرا هر جنبنده‌ای از آب پدید می‌آید (نور آیه 45) و زنده شدن موجودات، از آب (انبیاء آیه 30) است و اگر آب در جایی فراهم آید به ویژه آب شیرین باران كه دارای خواص بسیاری خصوصا در پرورش دام و گیاه است، هم، افزایش گیاهان را سبب می‌شود و هم تعدیل آب و هوا را موجب می‌شود.

    قوم سبا با مدیریت آب توانسته بودند كویری را به گلستان تبدیل كنند، ولی همین كه سد از میان رفت و سیل‌های خروشان سد، گیاهان و جانداران و انسانهای پیرامونش را به هلاكت كشاند، پس از آن هرگز آن سرزمین رنگ آبادی و آبادانی و تمدن پیشین را ندید و تجربه دوباره‌ای نكرد.

    نكته‌ای كه خداوند در مدیریت آب به آن توجه می‌دهد، مسئله سهمیه بندی آب به ویژه در خشكسالی و مناطقی است كه همواره با كمبود آب مواجه هستند. در سهمیه بندی آب می‌بایست به گونه ای عمل شود تا همه موجودات از گیاهان و جانوران و انسان به مقدار مناسب و مورد نیاز از آب بهره مند شوند. بنابراین، در مدیریت آب تنها اموری چون گردآوری، نگه داری و حفظ آن مطرح نیست، بلكه سهمیه بندی به مقدار مورد نیاز نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. بر این اساس، هر گونه روش‌های علمی كه بتواند مصرف را مدیریت نماید و به مقدار مورد نیاز براساس سهمیه مناسب در اختیار هر بخش از كشاورزی، دامداری، بهداشت و آشامیدن قرارگیرد، چنین مدیریتی مطلوب خواهد بود. (شعراء، 155؛ قمر27 و 28)

    مشكل عمده ای كه اكنون كشور ایران با آن مواجه است، مشكل مصرف نادرست آب در بخشهای گوناگون است. چنان كه گفته شد، آب در بخش‌های گوناگون صنعتی، كشاورزی، دامداری، بهداشت و تغذیه، به درستی سهمیه بندی نشده است. با آن كه ایران در منطقه كم باران جغرافیایی قرار دارد، ولی حجم عظیم آب‌های شیرین كه در این مناطق جغرافیایی جریان دارد، به گونه ای است كه در طول تاریخ، بزرگترین تمدن‌های بشری را پدید آورده است.

    از آن جایی كه بخش كشاورزی به طور نادرست از آب استفاده می‌كند، بخش اعظم آب‌های شیرین و گوارای ایران هدر می‌رود بی آن كه مقدار افزوده كشاورزی چشم گیر باشد. این در حالی است كه با بهینه سازی مصرف و سهمیه بندی آن از طریق آبیاری قطره ای و مانند آن می‌توان نه تنها سطح زیر كشت را افزایش داد، بلكه ثروت و قدرت ایران را با همین مقدار آب چنان بالابرد كه تمدن اقتصادی شكوفایی را در جهان دوباره شاهد باشیم. باشد این گونه عمل كنیم و اجازه ندهیم تا این ثروت خدادادی اسراف شود و یا به افساد كشیده شود.

    source:http://www.pajoohe.com

    Tag : مدیریت , مدیریت آب , مدیریت در قرآن , مدیریت منابع آب در قرآن , آب در قرآن , آیه های قرآن در رابطه با آب ,

    صفحات سایت

    مشاهده صفحه جدید